Davao Creole pt. 1

Napukaw na sad ang akong interes sa pag.study sa language nga ginagamit sa mga taga-Dabaw. Bilang isa ka tao nga nagdako sa Dabaw, kabalo ko nga dili pure Bisaya ang akong gina.istorya. Siguro variety lang siya sa Bisayan language kay pag mu.ingon man gud ka ug Bisaya, ang musulod dayon sa huna.huna sa kadaghanan nga Cebuano ang gina.mean.

Katong naga.eskwela pa ko sa Universidad, mao ni ang topic sa among thesis. Wala ko nag.expect nga mulalom ang akong indulgence sa linguistics pero nalipay pud ko kay kung dili pa tungod ani, dili nako ma.appreciate ang importansya sa dialect (or creole, technically speaking) nga akong gina.istorya. Ug tungod pud ani, nagkaroon ko ugdesire nga mu.dig deeper sa Davao history. Gusto man gud nako mahibaw.an nganong na.in.ani ang Dabaw. Naga.wonder ko kung asa na tong mga first settlers diri ug kung unsang wika ilang ginagamit. Aware man gud ko sa fact nga naa’y naga.exist na Davaoeño language, ug sige sila’g ingon nga lahi ra kaayo ang Davaoeño sa languagenga ginagamit karon sa mga taga.Dabaw.

Tungod ani mao nang gusto nako maka.conduct ug research study about ani nga butang. Dugay naman pud ko natingala nga pag.mag.mention ang tao ug Bisaya, Cebu dayon ilang mahinumduman; pag Tagalog, Manila dayon ang musulod sa utok; pag Chavacano, Zamboanga; pag Ilonggo, Iloilo. Makatawa pud ko sa laing tao kay mag.sige ug ingon nga wrong grammar kaayo ang mga taga.Dabaw kay magpataka lang ug Bisaya pero nagapataka ba jud mi or naka.buhat lang mi ug laing variety sa Bisayan language? Mao siguro maka.ingon tong mga tao nga nagdako jud ug gamit sa Bisaya nga pataka lang mi kay tungod na.lahi na ang structure sa mga sentences ug sa mga terms nga among ginagamit. Unsaon man pud nga di malahi nga nag.sagol sagol naman intawn ang mga terms nga gipang.gamit. Naa na’y Tagalog, Ilonggo, Ilocano, Espanyol, even English! Sa akong napansin sa akong mga kababayan, lisod sa amoa ang mag.express sa among feelings sa pure Bisaya kay limited lang man jud ang among nahibaw.an kay tungod ang ubang words nga nahibaw.an namo kay Tagalog na o di kaya English na o di kaya Spanish na et cetera, et cetera. Mao nang in.ani na lang jud ang akong interes sa in.ani nga subject kay gusto nako ma.prove nga ang lenggwahe diri sa Dabaw kay dili pure Bisaya kundili mga gipang.combine nga language nga predominantly ginagamit sa mga Pilipino.

For the sake of others…

Na.move jud ug taman akong heart pagkahuman nako ug basa sa isa ka balita nga gi.feature sa pinoy migration section sa abs-cbnnews.com. Usa ka Swiss policeman ang nagbiya sa iyang trabaho sa Bern, Switzerland para lang matabangan ang mga bata nga nagtrabaho sa isa ka dumpsite sa Cagayan de Oro.

Gitukod ni Thomas Oliver Kellenberg ang Island Kids Philippines Foundation katong 2007 pagkahuman niya ma.encounter ang isa ka bata nga naga.dive sa may Camiguin Wharf para lang kwaon ang mga kwarta nga ginalabay sa mga turista. Gihatagan man gud ni Kellenberg ug kwarta ang bata para mupalit ug bottled water ug na.amaze siya sa batasan sa bata kay abi nila dili na mubalik ang bata pero nagkamali sila. Gibalik pa gani sa bata ang kambyo sa kwarta nga iyang gipalit. Tungod ani, nakahunahuna si Kellenberg na magtukod ug foundation para sa mga batan.on nga parehas kay Tanya. Gusto niya matabangan ang mga bata pinaagi sa pag.pa.eskwela sa ilaha.

3 years na ang foundation ni Kellenberg ug 3 years na pud niyang ginatabangan ang mga pamilya sa mga bata nga iyang ginapa.eskwela. Ug karon, gina.workout ni Kellenberg ang isa ka farmland sa Bukidnon para sa 90 ka pamilya. Tungod ani, proud kaayo ang iyang pamilya ug mga higala sa Bern. Unta ma.bless ug pag maayo ang pamilya ni Kellenberg ug si Kellenberg pud mismo kay pila na lang ang mga tao nga naa’y heart mutabang sa mga kabos.

Shortened Days

Nakatawa ko sa akong nabasahan nga balita sa Yahoo! News. Well, actually dili ko sa balita nakatawa kundi sa mga comments sa mga readers. Tama  bang i.blame kay Barack Obama ang 8.8 magnitude nga linog sa Chile? Absurd, totally absurd! Dako jud siguro ilang kalagot sa presidente sa USA kay pati mga natural disasters ila nang ipasa ang sala sa iyaha. Siguro ginoo na lang ilang pag.tan.aw kay Obama karon kay pati ang mga in.ana nga butang kay kaya niya mabuhat. Kaluoy. Na.sobrahan na sila ug kadesperado. Tsk, tsk, tsk.

Lahi pa ang ato, kuyaw ug epekto ang linog sa Chile. Maski na mas kusog ang linog sa Sumatra katong 2004 pero mas dako ug epekto ang linog sa Chile. According sa NASA (National Aeronautics and Space Administration), na.shorten ang days sa kalibutan by 1.26 milliseconds. Na.move man gud daw sa linog ang axis sa planet thus curtailing the number of hours in the planet. Dili pa kaayo klaro kung unsa ang sunod mahitabo after NASA’s discovery. Basig man gud maapektuhan ang number of days every month. Maghulat na lang ta ani sa mga muabutay pa na balita mahitungod ani.

Wireless Surveillance Cameras

Dugay na jud ko na.intriga anang mga drillings sa mga main roads kada gabie ba ug karon kabalo na jud ko kung unsa ang reason ngano na siya. Kung dili tungod kay Jhong siguro hantud karon naga.assume pa ko nga naa lang gina.ayo sa mga drainage isip precautions kung magbaha na pud. Pero miskan dili mao ang akong assumptions nindot man gihapon ug cause sa mga drillings.

Gisugdan atong niaging tuig ang pag.install sa mga CCTVs (Close Circuit TV) sa dakbayan sa Dabaw. Nauna na ang Sangguniang Panglungsod ug karon gina.install na ang ubang mga CCTV’s sa 16 ka areas diri sa siyudad.

Para sa mga dungag na impormasyon, bisitaha na lang ning news link nga akong nakita sa internet. ^_^

http://67.225.139.201/davao/cctv-be-put-16-city-areas

Maayo kaayo ni siya nga lihok sa local government ba. Dili lang ang traffic ang ilang mabantayan kay magsilbi pud ning mga camera as security surveillance. In fact, ginagamit na ang isa sa mga nakuhang videos katong October 16, 2009 para madakpan ang mga taong nagpatay sa isa ka government official nga gibaril atbang sa Barangay Hall sa Wilfredo Aquino. Although, dili lang daw kaayo klaro ang kuha sa camera pero with the power of technology karong panahuna, mapangita.an na ug paagi.

Nindot jud kaayo ni siya nga project ug unta magpadayon ning mga in.ani. Dili lang man gud ang mga kapulisan or ang local government ang maka.benipisyo ani kundi pati na ang mga taong nagpuyo diri sa dakbayan.

Cloud Seeding

Kusog kaayo ang bundak sa ulan sa gawas. Nag.wonder nuon ko kung nag.cloud seeding na pud sila para mahuwasan ang epekto sa El Niño. Nagsige na lang baya ug kaputol ang kuryente tungod kay nagkahinay.hinay na ug bagsak ang mga power plants diri sa Mindanao. Tubig man gud ang main source sa energy diri ba mao grabe na lang jud kaayo ang epekto. In fact, gi.butang na sa red alert na ang power crisis sa among rehiyon kay ang upat na jud ka hydropower plants ang gipasara. Kung magpadayon kini, mag.worsen ang sitwasyon sa Mindanao hantud April.

Lisod kaayo ning in.ani labi na nga hapit na ang eleksyon. Automated election pa naman ang pagkabuhaton. Gamay ra kaayo ang reserba sa energy sa Mindanao ug ambot lang kung unsa ang plano sa Commission on Election. Nag.prepare naman daw hinuon sila para sa muabutay na eleksyon pero lisod kaayo magsalig. Kritikal baya ni siya nga eleksyon kay daghan na kaayo ang wala giganahan sa pagpadagan sa gobyerno ug atat na kaayo ang kadaghanan na mapulihan ang presidente.

Anyway, balik ta sa isyu sa kuryente. Unta lang dili ni muabot ug tuig ang problema sa kuryente. Perwisyo naman gani ang rotating blackout unsa na lang kaya kung madayunan na ug kawala ang kuryente. Hinuon, sala man pud gud ni sa tao ba mao nang nagka.in.ani ang kalibutan. Nagkadugay nagkadugay nagaguba nagaguba ang kalibutan. Pero miskang nag.ka.in.ani na murag wala gihapon na.alarma ang mga tao. Unya karon daghan sige ug reklamo kay nganong pirmi mawala ang kuryente. Wala sila naghuna huna kung unsa jud ang tinuod nga hinungdan nganong nagka.power crisis sa nasud. Ambot lang kung aware ba ang mga tao sa in.ani or basig overwhelmed ra kaayo sila sa ilang mga sariling problema. Sabagay, lisod man pud gud kaayo ang maghuna.huna pa sa imong surroundings kung wala pud sulod ang imong tiyan. Siguro factor pud ang poverty nganong pabaya kaayo ang kadaghanan sa mga Pinoy sa environment. Pero tama ba nga himuong rason ang pagka.pobre? Ambot lang pud. Dili ko maka.ingon. Dili ko maka.judge. Pero ako, muamin ko, mas gi.una nako ang kahimtang sa among pamilya kesa pag.apil apil sa mga aktibidades mahitungod sa environment. Sa tinuod lang, wala ko kabalo nga nag.El Niño na diay sa Pilipinas. Wala naman gud kaayo ko naga.tan.aw, naga.paminaw, even naga.basa ug balita kay gikapoy na ko ug paminaw sa mga balitang makapasakit ra sa akong dughan. Aside from that, kapoy maminaw sa mga political advertisements. Nabungol nako sa mga kanta about kay Villar. Mairita ra ko sa mga ads tungkol kay Noynoy Aquino. Gikapoy nako sa mga pasaring sa mga artista ug sa mga tv networks ug sa mga storya storya about kay Pacquiao. Ug tungod sa gi.seclude nako ang akong kaugalingon sa current events mao nang na.blind pud ko sa mga importanteng mga butang pareho aning mga isyu sa environment.

Hay naku… unta lang… mubalik na sa normal ang dagan sa kuryente diri sa Davao kay dili jud nako ma.imagine ang mga kinabuhi sa mga tao kung mawala ni.